Narayaneeyam: Dashakam 45
नारायणीयम् · दशक 45
-
अयि सबल मुरारे पाणिजानुप्रचारैः किमपि भवनभागान् भूषयन्तौ भवन्तौ।
चलितचरणकञ्जौ मञ्जुमञ्जीरशिञ्जाश्रवणकुतुकभाजौ चेरतुश्चारु वेगात्॥Ayi sabala murare panijanupracharaih kimapi bhavanabhagan bhushayantau bhavantau, chalitacharanakanjau manjumanjirashinjashravanakutukabhajau cheratushcharu vegat.
O Murari, you and Balarama crawled on hands and knees, adorning every corner of the house; moving your lotus feet, delighted by the sweet tinkle of your anklets, you went about charmingly and fast.
हे मुरारी, आप और बलराम हाथों और घुटनों के बल चलते हुए घर के कोनों को सजाते थे; अपने कमल जैसे पैर हिलाते, नूपुरों की मधुर झंकार सुनने के उत्सुक, आप दोनों सुंदरता से तेज़ी से घूमते थे।
-
मृदु मृदु विहसन्तावुन्मिषद्दन्तवन्तौ वदनपतितकेशौ दृश्यपादाब्जदेशौ।
भुजगलितकरान्तव्यालगत्कङ्कणाङ्कौ मतिमहरतमुच्चैः पश्यतां विश्वनॄणाम्॥Mridu mridu vihasantavunmishaddantavantau vadanapatitakeshau drishyapadabjadeshau, bhujagalitakarantavyalagatkankanankau matimaharatamuchchaih pashyatam vishvanrinam.
Smiling softly, little teeth just showing, hair falling over your faces, your lotus feet in view, bangles slipping down your arms to your wrists, you two stole the hearts of all who watched.
धीरे-धीरे मुस्कुराते, नन्हे दाँत झलकाते, मुख पर बिखरे बालों और दिखते कमल चरणों वाले, भुजाओं से कलाइयों तक सरकते कंगनों वाले आप दोनों ने देखने वाले सब लोगों का मन मोह लिया।
-
अनुसरति जनौघे कौतुकव्याकुलाक्षे किमपि कृतनिनादं व्याहसन्तौ द्रवन्तौ।
वलितवदनपद्मं पृष्ठतो दत्तदृष्टी किमिव न विदधाथे कौतुकं वासुदेव॥Anusarati janaughe kautukavyakulakshe kimapi kritaninadam vyahasantau dravantau, valitavadanapadmam prishthato dattadrishti kimiva na vidadhathe kautukam vasudeva.
When the crowd followed you, eyes eager with delight, you two would make some sound, laugh and run, then turn your lotus faces to look back. O Vasudeva, what delight did you not give?
जब कौतुक से भरी आँखों वाले लोग आपके पीछे चलते, तो आप दोनों कुछ आवाज़ करके हँसते हुए भागते, और कमल-मुख मोड़कर पीछे देखते। हे वासुदेव, आपने कौन सा आनंद नहीं दिया?
-
द्रुतगतिषु पतन्तावुत्थितौ लिप्तपङ्कौ दिवि मुनिभिरपङ्कैः सस्मितं वन्द्यमानौ।
द्रुतमथ जननीभ्यां सानुकम्पं गृहीतौ मुहुरपि परिरब्धौ द्राग्युवां चुम्बितौ च॥Drutagatishu patantavutthitau liptapankau divi munibhirapankaih sasmitam vandyamanau, drutamatha jananibhyam sanukampam grihitau muhurapi parirabdhau dragyuvam chumbitau cha.
Tumbling as you ran, getting up smeared with mud, you two were saluted with smiles by the spotless sages in heaven; then your mothers quickly picked you up with love, hugged you again and again, and kissed you.
तेज़ भागते हुए गिरते और कीचड़ से सने उठते आप दोनों को आकाश में निर्मल मुनि मुस्कुराकर प्रणाम करते; फिर माताएँ जल्दी से प्यार से उठा लेतीं, बार-बार गले लगातीं और चूमतीं।
-
स्नुतकुचभरमङ्के धारयन्ती भवन्तं तरलमति यशोदा स्तन्यदा धन्यधन्या।
कपटपशुप मध्ये मुग्धहासाङ्कुरं ते दशनमुकुलहृद्यं वीक्ष्य वक्त्रं जहर्ष॥Snutakuchabharamanke dharayanti bhavantam taralamati yashoda stanyada dhanyadhanya, kapatapashupa madhye mugdhahasankuram te dashanamukulahridyam vikshya vaktram jaharsha.
Yashoda, most blessed of the blessed, holding you on her lap and nursing you, her heart melting, rejoiced to see your face, O cowherd in disguise, with its innocent budding smile and lovely little teeth.
धन्यों में धन्य यशोदा आपको गोद में लेकर दूध पिलाती थीं, उनका मन पिघल जाता था; हे छद्म ग्वाले, भोली मुस्कान की कली और कलियों जैसे दाँतों वाले आपके सुंदर मुख को देखकर वे आनंदित होती थीं।
-
तदनु चरणचारी दारकैः साकमारान्निलयततिषु खेलन् बालचापल्यशाली।
भवनशुकबिडालान् वत्सकांश्चानुधावन् कथमपि कृतहासैर्गोपकैर्वारितोऽभूः॥Tadanu charanachari darakaih sakamarannilayatatishu khelan balachapalyashali, bhavanashukabidalan vatsakamshchanudhavan kathamapi kritahasairgopakairvaritobhuh.
Then, walking now, playing with the children near the houses, full of childish mischief, chasing the household parrots, cats and calves, you were somehow held back by the laughing cowherds.
फिर पैरों पर चलते हुए, घरों के पास बच्चों के साथ खेलते, बाल चंचलता से भरे, घर के तोतों, बिल्लियों और बछड़ों के पीछे भागते आपको हँसते हुए ग्वाले किसी तरह रोक पाते थे।
-
हलधरसहितस्त्वं यत्र यत्रोपयातो विवशपतितनेत्रास्तत्र तत्रैव गोप्यः।
विगलितगृहकृत्या विस्मृतापत्यभृत्या मुरहर मुहुरत्यन्ताकुला नित्यमासन्॥Haladharasahitastvam yatra yatropayato vivashapatitanetrastatra tatraiva gopyah, vigalitagrihakritya vismritapatyabhritya murahara muhuratyantakula nityamasan.
Wherever you went with Balarama, the gopis’ eyes fell helplessly upon you; forgetting housework, children and servants, O slayer of Mura, they were always deeply stirred.
बलराम के साथ आप जहाँ-जहाँ जाते, वहीं-वहीं गोपियों की आँखें बेबस होकर आप पर टिक जातीं; हे मुरहर, घर के काम, बच्चों और सेवकों को भूलकर वे सदा बहुत व्याकुल रहतीं।
-
प्रतिनवनवनीतं गोपिकादत्तमिच्छन् कलपदमुपगायन् कोमलं क्वापि नृत्यन्।
सदययुवतिलोकैरर्पितं सर्पिरश्नन् क्वचन नवविपक्वं दुग्धमप्यापिबस्त्वम्॥Pratinavanavanitam gopikadattamichchhan kalapadamupagayan komalam kvapi nrityan, sadayayuvatilokairarpitam sarpirashnan kvachana navavipakvam dugdhamapyapibastvam.
Wanting the fresh butter the gopis gave, singing sweet words, sometimes dancing gently, eating the ghee offered by kind young women, sometimes you drank freshly boiled milk as well.
गोपियों का दिया ताज़ा मक्खन चाहते हुए, मीठे बोल गाते, कभी कोमलता से नाचते, दयालु युवतियों का दिया घी खाते, आप कभी ताज़ा उबला दूध भी पी लेते थे।
-
मम खलु बलिगेहे याचनं जातमास्तामिह पुनरबलानामग्रतो नैव कुर्वे।
इति विहितमतिः किं देव सन्त्यज्य याच्ञां दधिघृतमहरस्त्वं चारुणा चोरणेन॥Mama khalu baligehe yachanam jatamastamiha punarabalanamagrato naiva kurve, iti vihitamatih kim deva santyajya yachnam dadhighritamaharastvam charuna choranena.
Perhaps you thought: I already had to beg at Bali’s house; I will not beg again here before these women. Is that why, O Lord, you gave up asking and stole the curd and ghee in your charming thieving way?
शायद आपने सोचा: बलि के घर तो मुझे माँगना पड़ा था, अब यहाँ स्त्रियों के सामने फिर नहीं माँगूँगा। क्या इसीलिए हे देव, आपने माँगना छोड़कर सुंदर चोरी से दही और घी चुराया?
-
तव दधिघृतमोषे घोषयोषाजनानामभजत हृदि रोषो नावकाशं न शोकः।
हृदयमपि मुषित्वा हर्षसिन्धौ न्यधास्त्वं स मम शमय रोगान्वातगेहाधिनाथ॥Tava dadhighritamoshe ghoshayoshajananamabhajata hridi rosho navakasham na shokah, hridayamapi mushitva harshasindhau nyadhastvam sa mama shamaya roganvatagehadhinatha.
When you stole the curd and ghee, the hearts of the cowherd women had no room for anger or sorrow, for you stole their hearts too and set them in an ocean of joy. O Lord of Guruvayur, ease my illnesses.
जब आपने दही और घी चुराया, तो ग्वालिनों के मन में न क्रोध को जगह मिली, न दुख को; क्योंकि आपने उनका मन भी चुराकर आनंद के सागर में रख दिया। हे गुरुवायुर के स्वामी, मेरे रोगों को शांत कीजिए।